28 Απριλίου 2016

ΟΙ ΑΡΧΟΝΤΕΣ και ΟΙ ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΕΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ


Ποτέ δεν είχα προτίμηση στο κόκκινο χρώμα.  Ένιωθα παγερά αδιάφορος στη θέα του. Τούτες όμως τις ώρες,  βράδυ Μεγάλης Τετάρτης, λίγο πριν το ρολόι σημάνει δώδεκα, όλα τα βλέπω κόκκινα, χαρούμενα, ζωηρά. Δεν νιώθω τίποτα από τη θλίψη που ακολουθεί τη Μεγάλη Βδομάδα. Οι στοχασμοί μου πάνε πίσω, χρόνια πολλά. Θυμάμαι, την άνοιξη των παιδικών μου χρόνων, μετρώ όμορφες αναμνήσεις, ανασαίνω έναν αγέρα που πια δεν υπάρχει.
Πρωινό Μεγάλης Πέμπτης. Το κάθε ανοιξιάτικο πρωινό των παιδικών μου χρόνων ήταν που ανάμεσα στις τριανταφυλλιές, τα γιασεμιά και τους κρίνους της αυλής μας άκουγα τη γιαγιά Ελένη να μού διηγείται την ίδια πάντα ιστορία. Το πρόσωπό της έλαμπε, η χαρά της δεν μπορούσε να κρυφτεί. Η μητέρα μου η Χιόνα – Κατερίνα κρυφογελούσε στην κουζίνα.  Όση ώρα η μητέρα έβαφε  κόκκινα τα αυγά, τα πασχαλινά, η ευτυχία έβαφε κόκκινα τα πρόσωπά μας.
« Μεγάλη Πέμπτη μωρέλλιμ’ γέννσα τ’ν  μάνα σ’ !
Μεγάλη Πέμπτη, την ώρα που έβαφα τα αυγά με πιάσαν οι πόνοι.
Μα δεν ήταν πόνοι γέννας μουρέλιμ’ . Άλλ’ πόν’ ήνταν. Λες τσι  η Κστός έπιρνι στου Σταυρό   τσι    τς θκοί μ’  τσ’ πόν’ !»
Δεν έμαθα ποτέ την ακριβή ημερομηνία της γέννησής της. Πάντα γιαγιά και μάνα όταν τις ρωτούσα μου απαντούσαν: « Τι σημασία έχ’ μουρό μ’; Πάσχα ήνταν, Μεγάλη Πέμπτη, τ΄ν μέρα που βάφγιν κότσνα τ’ αυγά».
Σαν μεγάλωσα κι έπρεπε  να δω ημερομηνίες γέννησης, να συμπληρώσω στοιχεία που ζητούσαν δημόσιες υπηρεσίες, να κοιτάξω την ταυτότητά της, έκανα άρνηση να δεχθώ, να εντυπώσω στη μνήμη μου, την ακριβή ημερομηνία της γέννησής της. Για μένα η μάνα μου γεννήθηκε την μέρα που βάφαν οι νοικοκυρές  τα πασχαλινά αυγά, την μέρα που σταυρώθηκε ο Χριστός.  Το βράδυ στην εκκλησιά ένιωθα την κατάνυξη, μα είχα χαρούμενη όψη, τι  σκεφτόμουν   την εικόνα των κόκκινων τριαντάφυλλων της αυλής, την εικόνα της γιαγιάς και της μάνας να χαμογελούν.
Η γέννηση κι ο θάνατος  ήταν για μένα   ανοιξιάτικη υπόθεση. Η γυναίκα γεννούσε αγόγγυστα, το νεογέννητο ερχόταν πεντακάθαρο στον κόσμο, το αίμα δεν συνόδευε τον θάνατο. Κόκκινο χρώμα δεν υπήρχε στη ζωή μου. Το πολύ μια παπαρούνα σπαρμένη στα χωράφια να χαμογελά στα όνειρά μου. Το πολύ δυο κόκκινα χείλη να δίνουν φως, στο φως της άνοιξης.
Τούτες οι σκέψεις ήρθαν σήμερα στο νου, κλείνοντας το βιβλίο του «Άρχοντα της Καρδιάς». Μόλις που τέλειωσα την ανάγνωση του βιβλίου του Ευτύχιου  Βορίδη. Κι είπα τυχαίο δεν είναι παραμονή Μεγάλης Πέμπτης να μιλάω για την ευτυχία της ζωής, να νιώθω «ευτύχιος» κι εγώ που ανατράφηκα σε τούτον δω τον κόσμο. Γιατί τυχαία στη ζωή τα ονόματα δεν είναι, ούτε  τυχαίο είναι  κάπου να χρωστάς τη ζωή σου, ούτε τυχαίο είναι που πραγματικοί άρχοντες είναι οι γιατροί της καρδιάς. Είναι εκείνοι που σε κάνουν να μη φοβάσαι τον θάνατο, μόνο να αγαπάς τη ζωή σε μαθαίνουν.
 Αν είσαι τυχερός και πιστέψεις στους «άρχοντες», σού μαθαίνουν να βγαίνεις νικητής, να προχωράς μπροστά, να παραδέχεσαι πώς ναι κάποτε κι η ζωή έχει ένα τέλος που λέγεται θάνατος, ένα τέλος που δεν μπορείς να το αποφύγεις, ένα τέλος που δεν πρέπει να φοβηθείς. Ένα, όμως, τέλος που δεν πρέπει να γίνει εμμονή. Σού μαθαίνουν πως η μόνη σου στόχευση πρέπει να είναι η ζωή.
Έμαθα να αγαπώ τη ζωή από τη μάνα μου.  Το 1959, τέσσερους χρόνους πριν γεννηθώ,  εγχειρίστηκε από τον Κωνσταντίνο Τούντα  για σθένωση μητροειδούς.  Ήταν από τις πρώτες εγχειρήσεις καρδιάς στην Ελλάδα.  Κι όμως τόλμησε κι έκανε παιδί.  Με έμαθε να ζω  με την πραγματικότητα ενός επικείμενου θανάτου, ενός θανάτου που ποτέ δεν με τρομοκράτησε, ενός θανάτου που θεωρούσε και θεωρούσα φυσιολογική εξέλιξη μιας ζωής που δεν είναι αιώνια. Έζησε 35 ολόκληρα χρόνια μετά την εγχείρησή της, χρόνια που δίδαξε ζωή.
Όπως ζωή διδάσκει κι ο κάθε άρχοντας γιατρός που στέκεται δίπλα στον ασθενή, όπως ζωή  διδάσκει κι  η  αρχόντισσα μάνα που  στέκεται στο προσκεφάλι του παιδιού της. Γιατί η μάνα κι ο γιατρός είναι οι μαχητές της ζωής που γνωρίζουν πως ο θάνατος δεν υπάρχει σαν δεν τον κουβαλάς μέσα σου.




25 Απριλίου 2016

Πρακτικά Έρωτος


Ποίηση Μυρτώς Βαξεβάνη               
    Έκδοση ARS POETICA
                      Δοκιμή προσέγγισης της συλλογής 
                                                      από τον Στρατή Γιαννίκο


Πριν καλά καλά προχωρήσω στην ανάγνωση της ποιητικής συλλογής «Πρακτικά Έρωτος» της Μυρτώς Βαξεβάνη, με προβλημάτιζε ο τίτλος της. Αλήθεια ορίζεται ο έρως; Μπαίνει σε καλούπια; Καταγράφεται σε πρακτικά; Αλήθεια μπορεί να περιγραφεί  στιγμή τη  στιγμή το τρεμούλισμα του φτερωτού θεού; Μπορεί να καταγραφεί ο έρως ως ιδέα κι ο έρως ως πράξη;
Η ανάγνωση της συλλογής απάντησε στα ερωτήματά μου.  Τα «Πρακτικά Έρωτος»  λειτουργούν κι ως καταγραφή πεπραγμένων, αλλά περισσότερο θα ισχυριζόμουν ως  τα βυζαντινά «άκτα», τις επευφημίες δηλαδή των βυζαντινών στον Ιππόδρομο ή και στους δρόμους απ’ όπου περνούσαν οι επίσημοι, στην περίπτωσή μας ο Έρως. Η Μυρτώ λειτουργεί κι ως  βυζαντινή ακτουάριος – πρακτικογράφος των πεπραγμένων του αυτοκράτορος – ρυθμιστού της ζωής Έρωτος, αλλά κι ως μια θεατής που  ακτολογεί,  υμνολογεί,  επευφημεί, δηλαδή,  το διάβα του Έρωτα στις στράτες της ζωής.
Ο ύμνος, ο χαιρετισμός, η χαρά της ζωής. Κι  ο Έρως, ο πανταχού παρόν. Δεν είναι δα τυχαίο ότι στην αρχή των Πρακτικών, μετά την προσήκουσα Επίκληση στη Μούσα, ακολουθεί ΤΟ ΧΑΙΡΕ της Μυρτώς. Το διαχρονικό Χαίρε της Σαπφούς  «Χαίροισα νύμφα, χαιρέτω δ' ο γάμβρος» βρίσκει ανταπόκριση στην ποίηση της Μυρτώς Βαξεβάνη. Στο σημείο αυτό δεν μπορούμε παρά να επισημάνουμε τον γενέθλιο τόπο   της ποιήτριας των «Πρακτικών», μιας και γεννήθηκε στο νησί της λυρικής ποίησης, στη Λέσβο   της Σαπφούς,  και μάλιστα στην περιοχή της  Γέρας, απ’ όπου κι ο  συγχωριανός της Μυρτώς, ο Οδυσσέας Ελύτης έλκει την   καταγωγική του δύναμη.  
Δεν είναι όμως, η συγγένεια της καταγωγής που κάνει να σκιρτούν τα φυλλοκάρδια και το σκίρτημά τους να γίνεται τραγούδι. Είναι η συγγένεια της ομορφιάς που εγείρει τις αισθήσεις. Ο Ρωμανός ο Μελωδός  ύμνησε τον θείο έρωτα με το «Μυρίσαι το άριστον». Τον Ελύτη  το  «Μυρίσαι το άριστον» τον κάνει να βροντοφωνάξει  «τείνω μ’ όλους μου τους πόρους προς ένα – πώς να το πω; - περιστρεφόμενο, εκθαμβωτικό ευ».  Την Μυρτώ αυτό το ίδιο  αιγαιακό «Μυρίσαι το άριστον» την οδηγεί στο δικό της «εκθαμβωτικό ευ», το «Ενάλιον Ευ» της. Έρχεται επιπλέοντας ανάμεσα στα νικηφόρα ελληνικά, ενάλια ευ , όπου ο έρωτας :

Ελλοχεύει.
Εωθινός και
Έσπερος
κι ωραίος
ως Έλλην
σε γη Αιολική.
…..

Φωνή ελληνική, φωνή ερωτική, θε να μας κοινωνήσει στα άδυτα των ουρανών, ναύκληρους ενός ωραίου ταξιδιού, βάζοντας πλώρη ίσια για τα πέρατα των ουρανών, βίρα προς τα   Αστερούσια:

Έπλευσα στη φωνή σου.
Από ανατολή σ’ ανατολή κολύμπησα.
Ούρια έπνευσα

Εκεί που στ’ ανοιχτά πελάγωνα,
όπου  αχανής ορίζοντας ανάμεσο ουρανού κι αλός,
δυο ήλιοι:
Δώρο – αντίδωρο το σκίαστρο τσ’ αλώς τους.

……………….
Την τέλεια ανάδυση
στου έρωτα την αστερούσια κορυφή
μου τάζουν.


Η ανατολή,  η συνδέουσα την πλεύση με την ούρια του έρωτα πνοή. Ο συνδέον ορίζοντας ανάμεσα ουρανού κι αλός. Είναι να τρελαίνεσαι με την ομορφιά δυο ήλιων, την ομορφιά των στίχων, το παιχνίδισμα του φωτοστέφανου της αγίας θάλασσας  με το φωτοστέφανο των ερωτευμένων κορμιών. Δεν γνωρίζω αν ήταν θεία έμπνευση ή τέχνασμα της ποιήτριας, μα  αυτό το σκίαστρο μας πάει σε άλλον κόσμο, πιο φωτεινό. Πώς να τό εκλάβω :«Κι ως σκίζουν τα άστρα τον ουρανό»;  «Κι ως σκιάζει η άλως των ουρανίων σωμάτων την ύπαρξη» ;  «Κι ως σκια», να το  εννοήσω;
Μία μόνο δεκτή, Απόστροφος, απάντηση στα ερωτήματά μου:

Ατρύγητο το πέλαγο και οι φωνές τους ένα.
Μέγα, ατελεύτητο μυστήριο.

            Με τη  Μυρτώ Βαξεβάνη πλουτίζεται  ο  Υδροφόρος Ορίζοντας της γλώσσας μας ως:

            Νεφέλη που βουτάει βαριά
            κι ύστερα παίρνει να νεάζει.
            Νάμα, νερό και ύδωρ νεαρό.
            ……
            Μιας κι είναι…

            λουόμενη, ρευστή η Ευδαιμονία

            Μιας και η πηγή της ζωής, το θαύμα της ζωής, γεννάται μέσα από το υγρό στοιχείο,  Παρά θίν’ αλός:

            Στο φως το νεαρό της πρώτης αλκυονίδας
            η ώρα ήγγικεν να σμίξει το πλην του κόσμου
με τη δικιά μας την κατάφαση:
την πίστη στο θεόρατο το θαύμα.
……………………………………
Σπέρμα πανκάρπιστο στη σύλληψη του τώρα.
……………………………………
τα λαξεμένα τα φιλιά,
τη μνήμη των αιώνων αιτουμένη.

Αυτό το θαύμα το θεόρατο, το επαναλαμβανόμενο θαύμα:

σαν βάζει σκάλα ο επουράνιος τον πάνδημο να βρει

δεν είναι τίποτ’ άλλο, παρά Συγκ- Ερασμός των στοιχείων της φύσης, με λίγα λόγια απλά ποίηση:

Ποίηση η φύση,
Η φύση σου μαζί με τη δική μου,
Η ύλη η σπουδαία, εκείνη των ονείρων.

Γιατί τι άλλο μπορεί να είναι η ποίηση :

παρά στο κάτω –κάτω της γραφής
και στο απάνω –πάνω του έρωτα.

Γιατί ποίηση είναι ουράνια έκρηξη  κι  ένδυση ψυχών και σωμάτων με το πανωφόρι του φωτός. Κι ως μας προτρέπει η ποιήτρια, αναμένοντας την Άφιξη του Έρωτα, ας εξαϋλωθούμε, ας γίνουμε φωτοπερίχυστοι, ας ντυθούμε τ’ αστέρια:  

Να εκραγώ σε εκατομμύρια ερωτόνια,
να φτάσω εκεί να σου φορέσω φώσφορο.

Ας μάθουμε, μας παρακινεί, να πετάμε Σαν Ίκαρος,  χωρίς να φοβόμαστε. Την έγνοια μονάχα να ‘χουμε, πως ανάγκη είναι να απλώσουμε τα φτερά μας κι ας λιώσουν. Γιατί ανάγκη είναι να μάθουμε να πετάμε. Χωρίς να τρέμουμε την κάψα του ήλιου:

Μα  ο ήλιος είν’ ο ήλιος.
Πάνω στη φούρια του  να φέξει
σε παίρνει και καμιά υπεριώδης.
Μα πάντα φέγγει,
καταλάμπει,
κι είν’ οι προθέσεις του από φως.

Τον ήλιο- τον έρωτα δεν πρέπει να σκιαζόμαστε. Στο φως πρέπει με πάθος να δινόμαστε. Μα προσοχή στο άκριτο του φωτός δόσιμο, τι μέγα λάθος, Ύβρις, το ξεστράτισμα από την άλω του φωτός :

Τον έρωτα σου μην κερνάς σε άγονα κι άψυχα κορμιά
που δεν θ’ ανθίσουν πυρκαγιά. 

Σέβας στον έρωτα πρέπει, σαν προσκυνάς τον ήλιο.  Άλλως θα ‘ρθει η στιγμή που Μήνις ασθμαίνουσα  θα μετρά το υπερφίαλο του νου, όταν ασθμαίνοντας  θα έρχονται στο μνήμη σου  οι κούφιες ικεσίες :

Ικέτεψα τον κεραυνό.
Αιτήθηκα νεφέλες,
χίλιες λεπίδες αστραπές

Αν  σόφρων  φερθείς του έρωτα- ήλιου – πατέρα  κι όπως του πρέπει   ανταπόκριση τού δώσεις, τότε έρχεται η ανταμοιβή Έσσεται ήμαρ :

Πάραυτα ουδέν κρυπτόν υπό το φως του.
Ω, τα άλκιμα ταξίδια των ακτιδερών του άκρων
…….
Έσσεται ήμαρ.
και νύκτωρ ακόμα
έσσεται ήμαρ.

Η Μυρτώ Βαξεβάνη με τα «Πρακτικά Έρωτος» επιχειρεί,  όπως  η ίδια μας αναφέρει,  στο τελευταίο ποίημα της συλλογής  Άσκηση του άρρητου, να αντιπαλέψει με το άρρητο,  να ιχνογραφήσει τον Θεό, να εξιστορήσει τα θαύματα του κόσμου, να δώσει χώρο στο ά-χωρο και χρόνο στο ά-χρονο.  Διερωτάται:

Μ’ αντιπαλεύει το άρρητο
με νύχια και με δόντια.
Το γέλιο του ξαπλώνει στο χαρτί μου.
Ποια είμαι εγώ, που μες στις λέξεις τις λιανές
να κλείσω βάλθηκα τα θαύματα,
να ιχνογραφήσω τον Θεό;

Η ερώτηση έχει ήδη απαντηθεί με το γέλιο του Θεού, το γέλιο του Έρωτα, το γέλιο του Ήλιου. Ο ήλιος λάμπει πιότερο όταν ο ποιητής συνομιλεί μαζί του, ο έρωτας φωτίζει περισσότερο όταν ο άνθρωπος εγείρεται. 
Κι ο Θεός μάς κλείνει το μάτι γελώντας επαινετικά,  όταν  «Σπέρνονται γλώσσες» στην «Άσκηση του άρρητου».


 

23 Απριλίου 2016

ΑΝΑΓΚΑ κι ΟΙ ΜΗ ΕΧΟΝΤΕΣ ΟΡΕΞΙΝ ... ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ.


`     Όταν ήμουν μικρός ο πατέρας μου με "ανάγκαζε" να διαβάζω στις διακοπές λογοτεχνικά βιβλία. Οι πρώτες σελίδες ήταν από "ανάγκη" να τελειώσω την αγγαρεία. Μετά που γλυκαινόμουν από την υπόθεση των βιβλίων, "ανάγκαζα" τον εαυτό μου να διαβάζει κρυφά από τον πατέρα, μην τυχόν και ρίξω τον εγωισμό μου και παραδεχτώ το λάθος μου στα μάτια των γονιών μου.
Πριν από καιρό μου χάρισε ο γιος μου το βιβλίο του Mario Vitti "ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ Κριτική Μελέτη". Τον ευχαρίστησα, ειδικά για το περιεχόμενο της αφιέρωσης, και του υποσχέθηκα να το ξαναδιαβάσω στις διακοπές του Πάσχα, αφού ήδη το είχα μελετήσει προ αμνημονεύτων ετών. Τελικά οι γονείς επιστρέφουν με τα μάτια των εγγονών.

 Αλλά και των φίλων, θα ισχυριζόμουν, αφού θα "αναγκαστώ" να ξαναδιαβάσω, ελκόμενος από την μαγεία   της πρώτης ανάγνωσης, και τα βιβλία που μού χάρισαν οι φίλοι Στράτος, Ελένη και Μυρτώ. Και συγκεκριμένα τα :  " Υστερόγραφα μιας Διαδρομής" του Στράτου Δουκάκη, "Ο Άρχοντας της Καρδιάς" του Ευτύχιου Βορίδη και "Πρακτικά Έρωτος" της Μυρτώς Βαξεβάνη.

17 Απριλίου 2016

« Κι ο Κάιν μίλησε για αγάπη»


Cain ,Henri Vidal,  
Tuileries Gardens, Paris, 1896
« Κι ο Κάιν μίλησε για αγάπη»

                                             
Στρατής Γιαννίκος


Κι ενώ πλησίαζε στην άκρη της ζωής
Έμαθε πως δίπλα δεν πρέπει να στέκεσαι
 Στον αδελφό
 Τι  «δίπλα», λένε οι σοφοί
 Σημαίνει διπλαρώνω.
Κι  αδελφοσύνη  δεν νογά συμφέρο ατομικό
 Κι εκμετάλλευση του ίδιου κόλπου γέννα.

Τον αδελφό, τον αδελφό
 Μην βάλεις στην καρδιά
Αν η καρδιά  μαύρα κι άραχνα
Χτυπάει.
Μον’ ψάχνε αέναα  γι αδέλφια,
 μυστικά.
Και σώπασε
Όλο τον  κόσμο να χλευάζεις.

Δεν είσαι συ θεός.
Να λες «αυτός είν’ αδελφός»
«Αυτόν μες στην καρδιά μου
Πάντα θα ‘χω»
Τι ο θεός ορίζει  όλο σου το βιος
Κι αδέλφια άπειρα  του Σύμπαντος
Η πλάση  αραδιάζει.

Πάψε λοιπόν αδελφοκτόνα  να μιλάς.
Σκέψου εσένα, άσε τον κόσμο να κυλά.
Σώπασε  Κάιν, Σώπασε
Τρίτη καμπάνα σε λίγο θα βαρά.
Κι είναι τα βάρη του κόσμου μύρια όσα.

Σώπασε Κάιν.
Τα φώτα σβήνουν.
Βγαίνεις στη σκηνή.
Σβήσε το φως σου Κάιν.
Σκοτάδι Κάιν.
Σκότωσε τον παλιό σου εαυτό.
Ποίησε ήθος. Ποίησε φως.

Τα φώτα σβήνουν.
Σώπασε Κάιν.
Ήρθε η στιγμή.
Βγαίνεις στη σκηνή.
Για αγάπη, τώρα, πρέπει να μιλάς.

Στο τρίτο χτύπημα.
Στο τρίτο καμπανάκι.
Ανέβλεψε ήρωά μου.
Κοίτα ψηλά, πολύ ψηλά.

Κι ο Κάιν εσπάραξε
Κι ο  Κάιν είδε φως. 
Κι είπε "δεν είμαι μοναχός".
"Ούτ΄ έχω αδελφό".
Ήρθη  ο Κάιν.
Ανέβλεψε και είδε φως.
 Κι ο Κάιν μίλησε ...για αγάπη 

10 Απριλίου 2016

Ο ΑΛΕΚΟΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΣ και ΟΙ ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΠΡΟΟΠΤΟΥ


1979 πρέπει να ήταν. Ήμουν μαθητής στο 8ο Λύκειο, όταν ο καθηγητής της Φυσικής – Καρδαμίτσης νομίζω λεγόταν- έγραφε στον πίνακα συναρτήσεις φυσικής κι εγώ έγραφα στο τετράδιο μου τους στίχους « Κάνε υπομονή κι ο ουρανός θα γίνει πιο γαλανός».  
Ο καθηγητής ήταν πολύ αυστηρός, δεν σήκωνε μύγα στο σπαθί του. Έρχεται ξαφνικά από πάνω μου και με ρωτάει : « Τι γράφεις εκεί Γιαννίκο;». Πάγωσα! Περίμενα να με βγάλει έξω από την αίθουσα και να πάρω απουσία. Κοιτάζει το τετράδιο, διαβάζει τους στίχους, με παρατηρεί βλοσυρά και αρχίζουν απανωτές οι ερωτήσεις : «Κάνε υπομονή, ε;» «Κάνε υπομονή, ε;» «Με το μάθημά μου υπομονή; Κι εγώ τι να κάνω ο καημένος;». «Ρε, εσύ τους έγραψες τους στίχους;» « Όχι, κύριε του απάντησα». «Δεν μπορεί, εσύ τους έγραψες»  επανέλαβε.  Εγώ επέμενα « Όχι κύριε».
Πάνω που πήγε να με πιάσει κρύος ιδρώτας, ξαφνικά αλλάζει διάθεση  βάζει  το πιο ωραίο του πλατύ  χαμόγελο  και με ρωτάει: « Σου αρέσουν ρε, οι στίχοι». «Μάλιστα κύριε του απάντησα» κι ευθύς με χτυπάει στην πλάτη και μού λέει : «Αυτή τη φορά στη χάρισα. Τη γλίτωσες. Πρόσεξε την άλλη φορά δεν θα σε γλιτώσει ο στιχουργός». Παραξενεύτηκα δεν μπορούσα να εξηγήσω τη συμπεριφορά του.
Ο Καρδαμίτσης, όμως, γνώριζε. Ο Καρδαμίτσης εκείνη την ώρα ζούσε μια μαγική, ποιητική στιγμή. Έπαιζε θέατρο με έναν απόντα στιχουργό, τον Αλέκο Σακελλάριο, που κάποτε είχε καθίσει στα ίδια θρανία του 8ου Γυμνασίου.
 Έπαιζε θέατρο και με έναν ανίδεο μαθητή που σαράντα περίπου χρόνια αργότερα, μια Κυριακή 9 του Απρίλη του 2016, παρακολουθώντας την εκπομπή του Σπύρου Παπαδόπουλου, την αφιερωμένη στον Αλέκο Σακελλάριο, μάθαινε  το όνομα του στιχουργού, μάθαινε πως ένας στίχος έχει τη δύναμη να ανατρέψει τους νόμους της φυσικής και τις συναρτήσεις τους.
 Μάθαινε  πως  οι κόμβοι της μνήμης ελευθερώνονται  από τις συμπτώσεις του απρόοπτου.
Στρατής Γιαννίκος
   


13 Μαρτίου 2016

Η ΑΓΙΑ ΥΠΟΜΟΝΗ ,ο Λόρδος Βύρων και η Πατρίδα μου !


        Στις 13 Μαρτίου τιμάται η  Αγία Υπομονή. Η κατά κόσμον Ελένη Δραγάση, μητέρα του τελευταίου Βυζαντινού Αυτοκράτορα, του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.


        Δεν ξέρω το πώς και το γιατί, μα ταυτίζω τη ζωή της με τη ζωή του έθνους μας. Δεν  ξέρω το πώς και το γιατί, μα ταυτίζω την Αγία Υπομονή με τους  τελευταίους στίχους του προφητικού ποιήματος του Λόρδου  Βύρωνα Childe Harold's Pilgrimage.
 Ίσως η λέξη Patience (Υπομονή) με οδηγεί στον παραπάνω συνειρμό.
 Ίσως, οι τελευταίες εξελίξεις στην πατρίδα μου με κάνουν να θέλω να οπλισθώ με τη δύναμη της ΑΓΙΑΣ ΥΠΟΜΟΝΗΣ!

     
 Childe Harold's Pilgrimage   by Lord Byron
Here is one fytte of Harold's pilgrimage:
Ye who of him may further seek to know,
Shall find some tidings in a future page,
If he that rhymeth now may scribble moe.
Is this too much? stern Critic! say not so:
Patience! and ye shall hear what he beheld                          
In other lands, where he was doom'd to go:
Lands that contain the monuments of Eld,
Ere Greece and Grecian arts
by barbarous hands were quell' d.

Η ΑΓΙΑ ΥΠΟΜΟΝΗ

Childe Harold's Pilgrimage by  Lord Byron




20 Φεβρουαρίου 2016

Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ- Ο ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΕΚΟ και το «ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ της ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ»



Περί κρυπτογράφησης δοκίμιον
 του Στρατή Γιαννίκου

_Ὅλα μένουν. Ἐγώ φεύγω. Ἐσεῖς νά δοῦμε τώρα. Με τους παραπάνω στίχους κλείνει το  «Ἡμερολόγιο ἑνός ἀθέατου Ἀπριλίου» ο Οδυσσέας Ελύτης. Από  το 1984, (ημερομηνία έκδοσης), αυτό το «Ἐσεῖς νά δοῦμε τώρα» μού ηχούσε σαν πρόκληση. Σε μελέτη1 μου, το   1996,    ισχυριζόμουν ότι ο Ελύτης στο «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ» διατύπωνε το «Πιστεύω» του, ότι το « ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ» ήταν η «Ποιητική του Διαθήκη» κωδικοποιημένη.

Η ποιητική σύνθεση αποτελείται από  49 (7Χ7)  ποιήματα στο δε ΜΕΣΟΝ αυτής, το εικοστό πέμπτο (5Χ5) ποίημα, το ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΟ, πιστεύω ότι περιέχει – κρύβει τον κώδικα. Υπέθεσα ότι το κλειδί έχει σχέση με τα ζευγάρια γραμμάτων που το άθροισμά  τους  δίνει τον αριθμό 25.
 Έτσι αν Α=1,Β=2, Γ=3, Δ=4 ……Φ=21,  Χ =22, Ψ=23, Ω=24, τότε θα έχουμε :
Α+Ω = 1+24=25,
Β+Ψ =2+23=25,
Γ+Χ =3 +22=25   κοκ.
Οπότε  ο  Αρχάγγελος της Αστυπάλαιας συσχετιζόταν με τον Ωριγένη, η Βρησιίδα με τα Ψαρά, τα Γαυγάμηλα με τις Χοηφόρους κοκ.
Το 1996 παρέθεσα και   συσχέτισα 4 από τα 12 ζευγάρια, σήμερα νομίζω ότι μπορώ να ισχυρισθώ πως όλα τα ζεύγη σχετίζονται μεταξύ τους και μάλιστα οδηγούν σε μία μόνο λέξη σύμβολο. Ο χώρος δεν επαρκεί για ανάπτυξη του συλλογισμού, θέλω όμως να παραθέσω μερικά στοιχεία που πιστεύω ότι επηρέασαν τον ποιητή στην απόφασή του να δώσει τη μορφή κώδικα στο    ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΟ.
Η ΠΡΟΑΝΑΓΓΕΛΙΑ
Ο Ελύτης προαναγγέλει την κωδικοποίηση δύο χρόνια πριν την έκδοση του «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ». Το μαρτυρούν  οι τελευταίοι στίχοι της συλλογής « ΤΡΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΣΕ ΣΗΜΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ»  (1982)  :
"… εἶναι πού πλέον δε νογάει κανένας
τί πάει νά πεῖ  ἀντανάκλαση μεσημεριοῦ
πῶς κι ἀπό ποῦ  ἀκουμπάει τ'  ὠμέγα στο  ἄλφα
ποιός  ἐντέλει ἀποσυνδέει τον Χρόνο"



«DE RERUM NATURA»  :  ΙΣΙΔΩΡΟΣ της  ΣΕΒΙΛΛΗΣ – ΛΟΥΚΡΗΤΙΟΣ

Στο «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ»  υπάρχει ο στίχος : «Ὕστερα φάνηκε τό φορτηγό μέ τά χρειώδη τῆς Μονῆς κι ὁ πάτερ/ Ἱσίδωρος κρατώντας τό πιατέλο μέ τά κόλλυβα».  Αν ισχύει η υπόθεση περί κρυπτογράφησης, τότε ο πάτερ Ισίδωρος, δεν μπορεί να είναι άλλος από τον  επίσκοπο Ισίδωρο της Σεβίλλης. Το  «DE RERUM NATURA» του Ισίδωρου αποτελείται από 49 κεφάλαια, όσα και τα ποιήματα του «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ». Στο  Κεφάλαιο Ε ΄ του   «DE RERUM NATURA» ο Ισίδωρος  χρησιμοποιεί τον ίδιο  κώδικα  με τον Ελύτη: πρώτος –τελευταίος, δεύτερος – προτελευταίος (Januarius cum Decembri, Februarius cum Novembri …)  πράγμα ολοφάνερο , ακόμη και σ’ όσους δεν γνωρίζουν λατινικά:
De Concordia mensium.
Januarius cum Decembri in horarum mensura concordat. Februarius cum Novembri spatium aequale consumit. Martius consentit Octobri. Aprilis aequat Septembrem. Maius respondet Augusto. Junius compar est Julio.
Εδώ βρίσκεται πιθανόν και η λύση του κώδικα. Είναι στο πέμπτο κατά σειρά ζεύγος γραμμάτων που ο Ελύτης κάνει την «ανορθογραφία» του και στη θέση του Υ βάζει το Ι (Ίβυκος).  Δεν  είναι ότι σύμφωνα με το μύθο οι γερανοί του Ίβυκου μαρτυρούν τους δολοφόνους του ποιητή, ότι ο ποιητής μιλάει και αποκαλύπτει και μετά θάνατον, δεν είναι  ότι οι γερανοί είναι τα μόνα πουλιά που οι σχηματισμοί τους καταγράφουν γράμματα στον ουρανό. Το Υ , «Τό πιό ἑλληνικό γράμμα. Μιά ὑδρία» 2 ΥΠΑΡΧΕΙ στην καρδιά του «ἐρωτομανέστατου» 3 Ίβυκου. Με  το Ι του Ίβυκου σχηματίζεται το ζεύγος Ε+Ι = ΕΙ = ΕΙΜΑΙ = ΥΠΑΡΧΩ. 4
Κλείνοντας ο ποιητής το ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΟ με τη λέξη «λογοπαίγνιο» δείχνει ότι ψεύδεται ( σχετικά με την ιστορία και το θάνατο) κι αυτό για να αποδείξει την αλήθεια .  Ποια είναι η αλήθεια η οποία κρύβεται; Την αλήθεια για τον θάνατο μπορούμε να τη βρούμε  και πάλι στο «DE RERUM NATURA», όχι αυτή τη φορά του  Ισίδωρου της Σεβίλλης, μα του Ρωμαίου ποιητή Λουκρήτιου, ο οποίος γράφει το δικό του «DE RERUM NATURA» για να απαλλάξει τους ανθρώπους από την προκατάληψη και το φόβο του θανάτου. Μεταξύ των επιχειρημάτων του ποιήματος ο Λουκρήτιος χρησιμοποιεί το «ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ της ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ» ενάντια στο φόβο του θανάτου, λέγοντας ότι οι άνθρωποι που φοβούνται την προοπτική της αιώνιας μετά το θάνατο ανυπαρξίας, πρέπει παρόμοια να σκεφτούν για την αιωνιότητα της πριν από τη γέννησή τους  ανυπαρξίας , την οποία πιθανόν δεν φοβούνται.
Μήπως στο «ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ της ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ» δεν μας οδηγούν και οι συμφωνίες – συγχορδίες – ομόνοιες των  μηνών του Ισίδωρου της Σεβίλλης , αλλά και τα είδωλα – αντικατοπτρισμοί των γραμμάτων (Α-Ω,  Β-Ψ…) του Ελύτη;
Στο «ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ της ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ», του ΜΕΣΟΥ,  μάς οδηγεί και η επισήμανσή μας  για τις επιρροές που δέχθηκε ο Ελύτης από τον Δάντη 5και συγκεκριμένα για το γεγονός ότι ο Δάντης ξεκινά τη «Θεία Κωμωδία» με το στίχο : Στα μισά <στο μέσον> του δρόμου της ζωής μας (Nel mezzo del cammin di nostra vita) .

O ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΕΚΟ , Ο ΕΠΙΜΕΝΙΔΗΣ και τα ΛΟΓΟΠΑΙΓΝΙΑ

Ένα  αξιοσημείωτο στοιχείο που πρέπει να επισημάνουμε είναι και η τυχόν επίδραση ,που μπορεί να είχε το  μυθιστόρημα «ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΡΟΔΟΥ» που εξέδωσε ο Ουμπέρτο Έκο  το 1980, στο να οδηγηθεί ο Ελύτης στην κρυπτογράφηση του «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ». Έχουμε τόσες συμπτώσεις που κάθε άλλο μπορεί  να είναι τυχαίες: Στο «  ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΡΟΔΟΥ» συναντάμε τον  Ισίδωρο της Σεβίλλης, όχι μόνο μία φορά, αλλά σε κάποιο σημείο κοντά  με τον    μέγα παραμυθά Λουκιανό,  συναντάμε μύθους,   ψεύδη ,  αποκρυπτογραφήσεις, τη σημασία των ειδώλων και τη δύναμη των κατόπτρων στην αποκρυπτογράφηση (σε αντιστοιχία με τον κώδικα Α-Ω, Β-Ψ … του Ελύτη). Εκεί βρίσκουμε τον Super Thronos  των 24 γραμμάτων και τον Ευαγγελιστή Ιωάννη (καθόλου περίεργο που ο Ελύτης μετέφερε στην νεοελληνική την  «ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ»), βρίσκουμε επίσης «μορφές ενός ανάστροφου κόσμου»,  «λογοπαίγνια και   αινίγματα  που φαίνονται συλλήψεις των ποιητών», «λογοπαίγνια ως όργανα αποκάλυψης της αλήθειας», «λογοπαίγνια για την αλήθεια και τον θάνατο», μυστικά και απόκρυφα αλφάβητα και τέλος την αποκρυπτογράφηση του λαβύρινθου.
Ο Ελύτης στο «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ» περιγράφει ένα όραμα, ένα όνειρο, ένα ενύπνιο, δηλαδή μια ψεύτικη κατάσταση. Μήπως μας οδηγεί στον Επιμενίδειο Ύπνο; Μήπως ακολουθεί τα χνάρια του σοφού και προφήτη Επιμενίδη από   τη Φαιστό (κατά τον Πλούταρχο)  και του παράδοξου που διατυπώθηκε  με βάση το  στίχο  του : Κρῆτες ἀεὶ ψεῦσται (οι Κρήτες είναι πάντα ψεύτες). Το παράδοξο- λογοπαίγνιο  έχει να κάνει με το ότι αφού  ο Επιμενίδης λέει ότι όλοι οι Κρήτες είναι ψεύτες και ο  Επιμενίδης είναι Κρητικός, άρα ο Επιμενίδης λέει ψέματα , άρα οι Κρήτες λένε την αλήθεια,  άρα και ο Επιμενίδης λέει την αλήθεια, άρα οι Κρήτες είναι ψεύτες κοκ.
 Η παραπάνω υπόθεση μπορεί να γίνει βεβαιότητα και από το γεγονός ότι η σχέση του ζεύγους Δ- Φ (δούλος Κριναγόρα - Φαιστός) που είναι σχέση καταγωγής – γέννησης (Κριναγόρας από τη Λέσβο – Φαιστός στην  Κρήτη)  ενισχύεται από το λογοπαίγνιο (παράδοξο) του Επιμενίδη και τα λογοπαίγνια που χρησιμοποιεί στα ποιήματά του ο Κριναγόρας και αναφέρονται στον Νικία ( του ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙΟΥ;) ,στην Πρώτη και στη Σελήνη.6
Όπως δηλώνεται στο «ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΡΟΔΟΥ»… «όλα τα όνειρα και τα οράματα διαβάζονται αλληγορικά» ή «… είναι μυστηριώδη μηνύματα, όπου μορφωμένοι άνθρωποι μπορούν να διαβάσουν ευκρινείς προφητείες». Ο Ελύτης ψεύδεται χρησιμοποιώντας λογοπαίγνια,. Όμως κατά τον Έκο «το χλωμό φως της θείας γνώσης είναι δυνατόν να φανεί στα μάτια ενός οξύνοος αναγνώστη , ακόμη και στα ψευδόμενα βιβλία». Ο Ελύτης αγωνιά κι επιζητεί επίμονα να αποκαλυφθεί , γι αυτό και η κραυγή –παράκληση κι όχι πρόκληση, του τελευταίου στίχου:  
                                                                                -  Ἐσεῖς νά δοῦμε τώρα.
ΣΤΡΑΤΗΣ  ΓΙΑΝΝΙΚΟΣ

1. «Ἡμερολόγιο ἑνός ἀθέατου Ἀπριλίου» περ. ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΑ τ. 50 Ιούν.1996 2.«ΜΙΚΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΟΣ» (ΚΑΙ ΜΕ ΦΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΘΑΝΑΤΟΝ) 3 «ΑΝΟΙΧΤΑ ΧΑΡΤΙΑ» σελ.77 Ίκαρος Β΄ΕΚΔ. 1982.  4. Πλούταρχος  «Το Εν Δελφοίς ΕΙ»  5. «Ἡμερολόγιο ἑνός ἀθέατου Ἀπριλίου» περ. ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΑ τ. 50  σημ 5.  6.«Ἡμερολόγιο ἑνός ἀθέατου Ἀπριλίου»  περ. ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΑ τ. 50, σημειώσεις 25 και 26